Xeografía sonora do val de Elviña

La voz de Galicia

A Coruña

19/05/09

A Universidade publica o traballo de Ana Filgueiras cos nomes dunha zona que no seu día «foi a que nutriu a cidade, un libro de pedra que está desaparecendo»

Rodri García. «A xente de Elviña canta / e canta por non chorar / ou pobo que tanto queren / xa lle o queren quitar». é a primeira estrofa da canción coa que un grupo de veciños pecharon onte a presentación de O val de Elviña, a identidade cultural na memoria , unha publicación coa que a Universidade coruñesa celebrou o Día das Letras Galegas. Ana Filgueiras, a autora deste traballo, falaba na mañá de onte entre os xardíns da Casa do Lagar, coa emoción asomada á súa garganta e a choiva ameazando desde o alto dos Curutos e Os Castros e a piques de baixar pola Cavaxe. Todas esas son, pódese ler na publicación, «designacións cunha forte personalidade e con voz propia que hoxe en día non somos quen de ouvir». Tamén cualifican esta toponimia como «un legado de primeira orde cunha forte base territorial que vai desaparecendo de vagar ao sobrepoñérense neste espazo novas denominacións asépticas alleas».

Filgueiras confesou que é cascarilleira, «das Atochas», desculpouse porque «non sei cociñar ben as palabras» e recordou como «o Val de Elviña foi o que nutriu a cidade, que logo cuspiu sobre ela o cemento de moitas maneiras». Tamén evocou o monte das Arcas, cuxo topónimo aínda se conserva nunha leira da Zapateira, no que había «a necrópole máis antiga, con trinta e tres túmulos funerarios», ademais de menhires.

Unha arca de cartón é precisamente a que contén os vellos topónimos recuperados; Ana Filgueiras apuntou que aí dentro «están as vidas das persoas, que é o fundamental», cualificou estes testemuños como «libros de pedra que están desaparecendo» e considerou «grave e dramática» a desaparición da terra. Para a autora deste traballo de investigación antropolóxica, a publicación auspiciada pola Universidade «é un punto de esperanza no desalento».

Carlos Maceiras, en nome dos veciños de Elviña, agradeceu a recuperación desta toponimia e a súa publicación, á vez que reivindicaba que a ampliación do campus universitario «se faga de maneira racionalizada, porque os veciños queremos seguir vivindo en Elviña, somos os gardiáns deste ben cultural» e comprometeuse «a que seremos bos veciños».
Manuel Rivas evocou recordos da súa infancia neste lugar, algúns vinculados á tasca de Leonor e outros ás mulleres que xogaban ao fútbol, «despois veu Messi, pero non vin a ninguén xogar como Maruxa Tasende».

Xurxo Souto recordou topónimos perdidos na cidade e aludiu á «Mariña Dourada, ese campo de aí», dixo sinalando cara ao comedor universitario.

O reitor, José María Barja, reiterou o compromiso «de que os veciños sigan aquí» e indicou que a recuperación desta toponimia era un compromiso. Tamén recordou as palabras de Ramón Piñeiro sobre a necesidade de «galeguizar Galicia», algo do que «queda moito por diante», e tamén na defensa do idioma «a máis grande riqueza de Galicia».

A "canción protesta" en Elviña

El Ideal Gallego

A Coruña

19/05/09

A “Canción protesta” de Elviña pide a Barja un compromiso firme cos veciños

Reportaxe de Marino Pérez

O acto no que estaba prevista a presentación do libro “O val de Elviña, a identidade cultural na memoria”, converteuse nunha reivindicación por parte dos veciños da área na que se sitúa a Universidade, debido a que a súa expansión supoñería o derrubo das súas vivendas.

“Aquí todos queren encher a mochila, aínda que para eso, alguén perda a vida”. Esa foi a conclusión, o final da tonadilla coa que quixeron rematar os nativos de Elviña unha composición especificamente creada para o día de onte. É que, di Carlos Maceiras, presidente da asociación de veciños Os Rexumeiros de Elviña e Castro, que son moitos os anos que levan vivindo nas súas casas “para que agora veñan botarnos delas”.

Por iso é entendíbel que o que había ser a presentación dun libro sobre Elviña, sobre a súa idiosincrasia, as súas tradicións e os seus mitos e lendas, se convertese nun espazo para a reivindicación polas consecuencias da residencia universitaria. Tanto Maceiras coma os seus veciños, aos que se lles uniu o escrito Manuel Rivas á hora de entoar, debido ao seu pasado como residente no barrio, pediron “un compromiso máis firme” á Universidade. Até agora, para eles, a súa postura fora “un tanto ambigua”.

O reitor, José María Barja, asegurou que o compromiso da entidade que dirixe coa zona contigua “seguirá a existir”. Pero é que o órgano educativo pouco ten que ver cos dictados de quen decide construír aquí ou acolá e “cargarse vinte ou corenta casas”, tal e como sinalou Maceiras. O que foi fundador da agrupación veciñal no seu día, e que onte exerceu como compoñente dun coro improvisado, acusou os constructores de “falla de imaxinación no traballo”: “Teñen un millón de metros para construír, non había necesidade de tirar nin unha vivenda”. Na súa intervención, o responsábel veciñal afirmou que son “partidarios da expansión, pero con racionalidade”. Lembrou, ademais, a figura de Antonio de Manuco, que se matou “botándose ao tren cando o quixeron deixar sen a súa casa, onde vivira sempre”.

O caso da “canción protesta” non terminaba aí, senón que arengaba á loita aos máis novos, declarándose os máis vellos cansos, e pedindo un esforzo ás xeracións vindeiras. “Non imos quedar parados, non imos sentar a mirar como nos botan das nosas casas”, avisaban os veciños, “se nos queren botar imos resistir”. Por outra banda, tranquilizaban aos presentes dicindo que o seu discurso “non é unha ameaza, aínda que podería provocar un conflito social grave”.

Rivas secundou a postura de Carlos Maceiras e, tras asegurar que “o que é de Elviña leva a pertenza ao val como unha tatuaxe, para sempre”, solicitou un cambio de nome: “Deberíase chamar Universidade de Elviña”. Visibelmente emocionado, mirou atrás para recordar a Maruxa Tasende, unha das mulleres que xogaban ao fútbol na zona do castro: “Primeiro estaba ela, despois apareceu Messi”. O autor de “O lapis do carpinteiro” relatou como viu por primeira vez a televisión “na tenda de Leonor” e ao home do tempo, que apuntaba sempre ao mesmo lugar do mapa cando chegaba unha borrasca desde as Azores: “Despois souben que Mariano Medina –nome do meteorólogo- apuntaba a Elviña, aos nosos tellados”.

A terra das mulleres futbolistas, das pedras que falan para contaren a historia que as precedeu e do que Rivas chamou “o realismo máxico da fábrica da Coca-Cola” corre, segundo os seus habitantes, “risco de desaparecer”. Por iso, para homenaxeala, Filgueiras recolle na súa obra o que foi o castro, empregando os seus coñecementos de arqueoloxía para contar “as vidas das persoas”.